KİTAP DENEME

Son Düzlük

2006-07-05T18:32:00.000-07:00

Son Düzlük
İbrahim Tenekeci
BİRUN YAYINLARI / Edebiyat

Yazmak, faniliğin saldırısına karşı, bazı yetenekli insanların gösterdiği reflekstir. Refleks ne kadar güçlü olursa, refleks sahibi o kadar uzun yaşar.
Bu, şu anlama geliyor: Edebiyatçılar, genellikle ömürlerini uzatmak için yazarlar. Mesela Mehmet Akif Ersoy hala yaşıyor, yaşamaya da devam edecek. Yunus Emre veya Şeyh Galip de öyle. Fakat bu insanların arkadaşlarını, yaşıtlarını kim biliyor? Kimse...
Biraz dikkat edince ; ayakta kalan, ömrü uzayan isimlerin, edebiyata meslek olarak değil de mesele olarak baktıklarını görüyoruz.
Yine, ayakta kalan edebiyatçıların, edebiyatı tutunacak dal olarak değil, dikilecek fidan olarak gördüklerini biliyorum. Malum: tutunduğumuz dal kırılırsa uçuruma yuvarlanırız, fakat diktiğimiz fidan kurursa, yenisini dikeriz.

Asaf Halet Çelebi

2006-07-05T18:30:00.000-07:00

Bütün Yazıları
Asaf Halet Çelebi
YAPI KREDİ YAYINLARI

Cumhuriyet dönemi Türk şiirinin önemli isimlerinden Asaf Halet Çelebi (1907-1958), otuzlu yılların sonundan ölümüne kadar geçen süre içinde yazdığı şiirleriyle geniş bir ilgi alanı yaratmıştır.

Bu ilgi alanı, farklı yaklaşımları, beğeniyi ve eleştiriyi birlikte içerir. 40'lı yıllardan itibaren eleştirel yazılarıyla da öne çıkan Çelebi'nin yazılarındaki konu dağarcığı onun çok yönlü bir sanatçı olduğunu kanıtlar.

Asaf Halet Çelebi'nin bütün yazılarını, konferanslarını ve kendisiyle yapılan konuşmaları içeren Bütün Yazıları'nın ilk basımı, ölümünün kırkıncı yılı olan 1998'de yapılmıştı. Yeni basımda yeni bulunmuş yazılar, konuşmalar ve anketler yer alıyor...

Kuyruktan Uyruğa

2006-07-05T18:28:00.000-07:00

Kuyruktan Uyruğa
Muhsin Kızılkaya
SEL YAYINLARI / İnceleme Dizisi

Yazıyla tanışmadığım yıllarda "Kürt" kelimesi yasaktı. İnsanlar kendilerini veya birini tanıtırken, "Doğulu" derlerdi. Kürtleri aşağılayan nice sıfatların içinde en revaçta olanı "kuyruklu Kürt"tü.

Uzun yıllar ise, "Kürtlere Kürt denmeli, denmemeli mi" tartışmalarıyla geçti. Yazıyı kendime iş edindiğim yıllara gelince artık Kürtlere "Kürt" demek yasak değildi. Herkes canla başla bir "uyruk" bulmaya çalışıyordu onlara. "Kart-kurt", "alt kimlik", "üst kimlik", "sözde vatandaş" derken Kürtlere "Kürt" demek serbest artık bugün.

İşte bu kitaptaki yazıların önemli bir bölümünde, bütün bu sürecin çeşitli veçheleri vardır.

Bütün Kadınların Kafası Karıştır

2006-07-05T18:26:00.000-07:00

Bütün Kadınların Kafası Karıştır
Ece Temelkuran
EVEREST YAYINLARI / Şiir-Metin Dizisi

(BÜTÜN ÇOCUKLAR, BİR KEZ OLSUN, ANNE VE
BABALARINI CEZALANDIRMAK İÇİN ÖLMEYİ
DÜŞÜNMÜŞTÜR MUTLAKA. VE NEDENSE HEP
AĞLAMIŞLARDIR DÜŞÜN SONUNDA. BELKİ BU ÖYKÜ
DE BİR CEZALANDIRMA AĞLAMA?

AYNALI YASTIKLARA YATIYORUM
YAŞLANIYORUM SALLANAN APARTMANLARDA
AMA DENİZE YAZIYORUM SENİ YİNE DE
İLK KEZ

KÜÇÜK KARA BALIĞIN BIÇAĞI KIRILIYOR

SERÇE TELAŞLI DEĞİLSE, ÖLMÜŞTÜR

Dengbejlerim

2006-07-05T18:24:00.000-07:00

Dengbejlerim
Mehmed Uzun
İTHAKİ YAYINLARI / Deneme Dizisi

Mehmed Uzun, 'Dengbêjlerim' başlıklı uzun soluklu denemesinde, insanlığın en eski sözel yazın deneyimlerinden birini konu alıyor. Bu, Homeraos'tan başlayıp günümüze uzanan ve canlı izleri hala yakalanabilen söylencenlerden biridir. Burada anlatılan söylence aktarıcılarının söylencesidir bir yerde. Sözün ve dilin anlatımsız adını yakalayacaksınız burada. Mehmed Uzun, 'önce söz ve kelam vardı' diyor... 'Mehmed Uzun'un akıcı bir anlatım var, okuru yormayan bir anlatım...' Fethi Naci, Yeni Yüzyıl, Türkiye 'Özgün bir yazarlık, edebiyat dünyasında özgün bir pencere' Tabias Regnell, Göteborgs-Posten, İsveç 'Mehmed uzun'un kurgusu, tarihi olayların gücü, hayal ve düşlerle, olay ve arzularla tüm bir Kürt tarihi, olanca genişliği ile gözler önüne seriliyor 'Siya Evine' / 'Yitik Bir Aşkın Gölgesinde'de...' Eskere Boyik, Riya Teze, Ermenistan 'Mehmed Uzun'un güçlü, derin hümanist mesajları var. Bir dünya yurtaşı olarak görüyor kendiini ve edebiyatın, hoşgörüsüzlüklerin yarattığı karşıtlıklaürın kalrırılmasında önemli bir işlevi olacağına inanıyor'. Ingalill Österberg, Vasabladet, Finlandiya 'Mehmed Uzun, üç dilli bir yazar, ama en çok Kürkçe ile, bu dillerinin en rencide edilmiş olanıyla üretken bir yazarlığı sürdürmekte, Kürtçe yazmanın ve Kürtçeden çevrilebilmenin, uluslararası dillere ulaşmanın ne kadar zor olduğunu bildiği halde...' Nikos Kasdaglis, Enteykthpio, Yunanistan (Arka Kapak)

Mavi ve Kara

2006-07-05T18:23:00.000-07:00

Mavi ve Kara
Denemeler, (1940-1973)
Sabahattin Eyüboğlu
ÇAĞDAŞ / Bestseller Dizisi

Köklü ve derin bir soyekinin (kültürün) temsilcisi olan değerli yazın ve sanat adamı, eğitimci, eleştirmen, denemeci, düşünür ve bilge kişilliğiyle aydınlarımızca çok iyi bilinen Sabahattin Eyuboğlu'nu bütün yazılarını, denemelerini topladığı 'Mavi ve Kara' adlı yapıtı -üçüncü basıdan itibaren yapılan eklerle- dördüncü basısına ulaşmış oldu. Eyüboğlu'nun bu yapıtının içeriğini kısaca şöyle değerlendirebiliriz: Uygarlık nedir, geçmiş-gelecek nedir? Bu sorunları, ileri bir tarih görüşü içinde temellendiren bir kitaptır elinizdeki, Atatürk'ün tarih savuncası (tezi), yüceltici bir derinlikte yorumlanmaktadır bizce. Dost ve dostluk sözündeki sıcaklığın, köklü bir halk sevgisinin yanında, çağdaş bir ulus olmanın ilkelerini de olanca derinliğiyle, apaçık gösteriyor kişiye. Anadolu'yu anayurt saymamız ve o topraklar üstünde gelmiş geçmiş bütün uygarlıkları benimseyerek, bir 'Türk bireşimi (sentezi)'ne ulaşmamızın gerekliliğini de yansıtmaktadır. Sami Karaören (Arka Kapak)

Deneme Yanılma

2006-05-21T05:17:00.000-07:00

Daha çok şiirleriyle tanıdığımız Hüseyin Akın, üç şiir kitabının ardından çeşitli gazete ve dergilerde yer alan yazılarını bir kitapta topladı. Birun Yayınları’ndan çıkan kitap; Eskizler, Eski İzler ve Küsurat olmak üzere üç bölümden oluşuyor. Çoğunluğunu şiir üzerine ve şiir eksenli yazıların oluşturduğu “Deneme Yanılma” ismini taşıyan kitap, her ne kadar “namlusu havaya dönük olduğu için on ikiden vurma iddiası taşımıyor” olsa da kitabı okurken alttan alta bir poetika izlenimi uyandırıyor. Yine müellifin sözleriyle belirtirsek, kitap “hedefi gözüne kestirişin resmi” gibi duruyor. Fakat keskin bir üslup ve kesin ifadeler yerine akıcı bir üslup ve rahat bir söyleyişi tercih eden yazar, eserini poetik bir hüviyetten kurtararak denemenin özgür alanına çekiyor. Hal böyle olunca, bir yandan şiir üzerine yazarla birlikte düşünüp fikir yürütürken bir yandan da genel anlamda yazmak eyleminin hayatta nereye tekabül ettiği, yazan insanın nasıl bir ruh haline sahip olduğu, yazılanların ne işe yaradığı ya da yaraması gerekip gerekmediği gibi soru ve sorunlarla ilgili bir ucu metafiziğe diğer ucu realiteye değen deneme yanılmalar yapılıyor.

Yazar, “yaşamakla insanın arasına giren bir şey gibi” görüyor yazmayı ve her ne kadar Tevrat “önce söz vardı” dese de “Aslolan yazmamaktır” diyor. “Şiir, hayat karşısında duyduğumuz şaşkınlıktan doğar”ken, ‘şair’de “bir trajik deli” olarak çıkıyor karşımıza... Kitabın ismi gibi yazı başlıkları da ilgi çekici ve şiirin oluşuna, şairin duruşuna dönük anlamlar yüklü: Şair Ömür Boyu İşsizdir, Haddini Bildirmek mi, Haddini Bilmek mi?, Şiir Düzde Durmaz, Şeytan Sözü Çoğaltır, İnsan Kalmak ve Şair Olmak, Şiir Rüşvet Almayan Söz Demektir...

Kitabın ikinci bölümünde dünya, hayat, insan üçgeni ve insanlık halleriyle ilgili yazılar yer alıyor.

Üçünçü bölümü oluşturan Küsurat’ta ise Nazım Hikmet, Ziya Osman Saba, Ahmet Muhip Dıranas, Cahit Zarifoğlu, Hüsrev Hatemi, Arif Ay, Süleyman Çobanoğlu, İbrahim Tenekeci ve İlhami Çiçek ile ilgili yazılar var.

Her ne kadar Hüseyin Akın kitabına “Deneme Yanılma” ismini vermiş olsa da biz bunu şöyle de okuyabiliriz: Dene, yanılma...

Bir Yazarın Günlüğü / Dostoyevski

2006-05-18T14:42:00.000-07:00

Dostoyevski’nin 1873 yılında Grajdanin dergisindeki köşesinde başlayıp 1876-1881 yılları arasında aynı adı taşıyan bağımsız bir dergide sürdürdüğü ve yukarıda kısaca özetlediğim yazma ve yaşama serüveninin ardındaki dinamikleri sergileyen yazıları, eksiksiz haliyle Türkiye’de ilk kez yayımlanıyor.
Kayhan Yükseler, başarılı çevirisi yanında yazdığı önsözle de 1200 sayfalık “Günlükler”in içeriği hakkında okuyucuyu bilgilendirmiş. Kitapta yer alan belli başlı konular: “Rus halkının yüceltilmesi, halkçı gerçeğe ve ülkülere inanç, halk sevgisi, Rus ruhu, Rus düşüncesi, Rus aydınının halktan kopukluğu, halkın ve aydınların birbirini anlama sorunu, Batılılaşma, Batı düşüncesi, Avrupa özentisi, Batı ve Doğu uygarlıkları, evrensel birlik düşüncesi, hukuk sistemi, Katoliklik ve Ortodoksluk, Roma Katolik ideolojisi, İsa inancı, anadil sorunu, ulusal bilinç, kültür ve eğitim sorunları, savaş ve barış üzerine düşünceler, bütün Slavların birleştirilmesi ülküsü, Osmanlı-Rus Savaşı olarak özetlenebilir. Zamanın siyasal ve toplumsal olaylarının yanı sıra fantastik öğeler taşıyan öykülerin duygu yüklü anlatıların da yer aldığı “Bir Yazarın Günlüğü”nde Dostoyevski’nin sanat ve edebiyat hakkındaki düşüncelerini bulabileceğiniz bölümler de var.

Rus Ruhunun Peşinde
Üslubunu eksiksiz yansıtan günlüklerindeki asıl meselenin bir kimlik yaratmak olduğu açıkça görülüyor. İster Avrupa’dan bahsetsin isterse Rus köylüsünden, ister Hıristiyan inancını irdelesin isterse sosyalizmi, Dostoyevski’nin dönüp dolaşıp odaklandığı sorun Avrupa karşısında geri kalmış Rusya’dır, ezilen Rus halkıdır. Yoksulluktan ve yoksul insanlardan, siyasal ve toplumsal sorunlardan söz ederken bile -hikaye ve romanlarındaki kadar coşkulu ve parlak cümlelerle- anlattığı Rus insanının ruhudur. Her “özcü” felsefe gibi, milletin “harsı”nı bulup çıkarmaya soyunan Dostoyevski’nin düşünceleri de dar bir milliyetçiliğe saplanıp kalır. Öyle ki, Avrupa'yla birleşmeyi ve evrenselliği savunurken “gerçek Rus için Avrupa ve büyük Ari kavmin yazgısı, Rusya kadar, anayurdumuzun yazgısı kadar büyük değer taşır” demekten kendini alamayacak, hastalıklı ve yozlaşmış bir toplumun sağaltılması için yegane çözüm saydığı savaşı savunacaktır. Her kimlik arayışında, her milliyetçi reflekste “öteki”lere ihtiyaç duyulduğunda, modernliğin barbarlara göre tarif edildiğini biliyoruz. Günlüklerdeki yazılardan kolayca anlaşılıyor; Dostoyevski için “öteki”ler, tarihsel ve siyasal dinamikler gereği Türkler ve Yahudilerdir!..

“Yüce bir düşünce uğruna ulus bilincinin şahlanışı, evet, coşkudur bu, canavarlık değil.(…) Rusya’nın gireceği bu savaşta göstereceği kahramanlıktan daha kutsal, daha temiz ne var?” diye sorar Dostoyevski, savaşa karşı çıkanlara sataşır, Rusya’nın Avrupa’yla birleşmesi için savaştan medet umar; “bilmiyorlar ve anlamıyorlar, istemeye görelim, bütün Avrupa’nın ne Yahudileri, ne milyonları, ne milyonlarca altını, ne de milyonlarca ordusu bizimle baş edebilir, bir isteyelim, kimse bize arzulamadığımız bir süreci dayatamaz, böyle bir güç dünyada yoktur. Gel gelelim burada asıl dert, bu sözlerime sadece Avrupa’nın ve bizim çok bilmiş, akıl timsali insanlarımızın değil, aydın sınıfımızdan gerçek Rusların da gülecek olmasıdır.(…)Ruslar böylesine güç olduklarını kavradıkları zaman, artık savaşmak istemedikleri bilincine varacaklardır, o zaman Avrupa bize inanır ve Amerika’nın keşfedilmesi gibi, bizi keşfetmeye verir kendini. Yalnız yabancılardan önce, kendi kendimizi keşfetmemiz, aydınlarımızın da toplumdan bağlarını koparmanın, kendini yalıtmanın artık anlamsız olduğunu anlamaları gerekmektedir.” Bu “kutsal” savaşta maddi çıkarlar gözetilmeyecek, Rusya’nın gücünün dinginliği içinde sevgi dolu bir dünyanın, bütün insanlığı içine alan evrensel birliğin ve çıkarsız ilişkilerin imkanı yaratılacaktır. Dostoyevski, şöyle bitirir “ütopya”sını; “sonuç olarak, her zaman barışla yatıp kalkmak yetmiyor, kurtuluş salt barışta değildir, neye mal olursa olsun bazen savaş da gerekir”

Kahredici Gerginlikler
Büyük bir yazarın kaleminden çıkan bu sevimsiz ve sağduyudan uzak ifadeler Dostoyevski’nin günlüklerinin ardındaki duygusal ve düşünsel arka plana, yani Rusya’nın içinde bulunduğu ekonomik, siyasal ve toplumsal sıkıntılara, bir ideal olarak kabul gören modernizmin gecikmişliğinden kaynaklanır. Aynı sıkıntı ve gecikmişlikle kıvranan Osmanlı aydınının yarattığı “züppe” tipiyle Dostoyevski’nin halktan kopuk aydınları arasındaki benzerliğe, Osmanlı ve Rus muhafazakarlarındaki Batı düşmanlığının bir o kadar da Batı hayranlığı barındıran ikircikli yapısına dikkat çekmek istiyorum. Orhan Koçak, Edebiyat-ı Cedide üzerinde oluşmuş önyargı tabakasının nedenlerini araştırdığı “Kaptırılmış İdeal: Mai ve Siyah üzerine Psikanalitik Bir Deneme” adlı yazısında, Batılılaşma adı verilen ama aslında gecikmişliğin kabullenilmesi anlamına gelen o büyük model kayması”nın, her türlü çabayı daha en başından bir kapılmaya dönüştüren bu kaymanın, Osmanlı-Türk yazarını bir çifte açmazla karşı karşıya bıraktığından söz eder. Bu çifte açmaz, estetizmle suçlanan Halit Ziya gibi yazarlarla onları suçlayan “yerlici” ya da gelenekçi yazarları aynı zeminde buluşturur; yabancı model karşısında her ikisi de aynı gecikmişlik konumundan konuşuyordur.

Orhan Pamuk, aynı gerilimi Dostoyevski’nin “Yeraltında Notlar”ından bulup çıkaracaktır. Ona göre “Yeraltında Notlar”a asıl enerjisini veren şey, Avrupalı olamama kıskançlığı, öfkesi ve gururudur. Bir açmaz vardır orada: Kahramanı gibi Dostoyevski’nin kendisi de Batı eğitimi almıştır, varlığını Batılılaşmaya borçlu olduğunun farkındadır, her şeyden önce bir Batı sanatını kullanıyordur. Ama diğer yandan Batıcılıktan bir başarı, bir haklılık ya da bir sevinç çıkarmış olanlara da öfkelidir. Bu açıdan Dostoyevski’nin Avrupa düşüncesine yatkınlığıyla ona duyduğu öfke, Avrupalı olmakla Avrupa’ya karşı çıkmak arasında hissettiği kahredici gerginliğin ürünüdür “Yeraltından Notlar”.

Yaşadığı toplumla, edebiyat dünyasıyla ve kendisiyle hiçbir zaman uyum sağlayamamışlıktan kaynaklanan gerilimli ruh halini ve ikilemlerle dolu tercihlerini günlüklerine taşıyan Dostoyevski, sistematik çözümler üretememiş elbette. Ama romanlarının derinliği ve insan zenginliği de işte bu çözümsüzlüklerden, bu parçalanmışlıktan, bu arayıştan kaynaklanıyor. “Bir Yazarın Günlüğü”, yazarın üslubunu ve anlam dünyasını eksiksiz yansıtması bir yana etkileri günümüze kadar süren gecikmiş modernliği, milliyetçiliği ve kimlik politikalarını anlaşılır kılacak bir zihniyeti sergilemesiyle de önemli bir kitap.

Pandora Kitap Eleştirileri